Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju

.

Bogata kolekcja

Unikatowy zabytek techniki

Jeden z 105 pomników historii w Polsce

Początki: przed 1562

Kłodzko w opisach Josepha Köglera

21.12.2020

Zainteresowanie historią ziemi kłodzkiej jest zjawiskiem coraz bardziej powszechnym. Szczególnie w ostatnich latach wielu mieszkańców powiatu próbuje śledzić dzieje swoich miejscowości oraz hrabstwa kłodzkiego. To bardzo dobra tendencja, sprzyjająca tworzeniu trwałych więzi mieszkańców z regionem, zatem warto ją wspierać wszelkimi dostępnymi środkami.

W zgłębianiu historii sprzed 1945 r. przydatne są opracowania niemieckich autorów, dostępne w j. niemieckim. Za pierwszego profesjonalnego badacza dziejów ziemi kłodzkiej uchodzi Joseph Kögler. Dziejopis był synem tej ziemi: urodził się w Lewinie Kłodzkim w 1765 r. Jego ojciec Ignatz zajmował się tkactwem oraz pełnił funkcję kościelnego. Miejscowym kościołem opiekował się wcześniej dziadek Josepha – Franz Kögler. Być może przywiązanie rodziny do kościoła stało się powodem podjęcia przez Josepha w 1778 r. nauki w kolegium jezuickim w Kłodzku. Dwa lata później wyjechał do Wrocławia. W 1783 r. rozpoczął studia filozoficzne na prowadzonym wówczas przez jezuitów uniwersytecie. W 1785 r. Joseph uzyskał stopień magistra filozofii i sztuk wyzwolonych, po czym podjął studia teologiczne. Niższe święcenia kapłańskie otrzymał po dwóch latach, a godność kapłańską uzyskał 8 marca 1788 r. Kolejny etap w karierze Josepha Köglera rozpoczął się kilka miesięcy później; dzień przed wigilią świąt Bożego Narodzenia został wikarym w parafii w Dusznikach, nieopodal swego rodzinnego miasteczka. Jednak dusznicki klimat mu nie służył (?) i w 1791 r. został przeniesiony do parafii w Krosnowicach Kłodzkich, gdzie także sprawował obowiązki wikarego. Szesnaście lat później otrzymał probostwo w Ołdrzychowicach Kłodzkich, gdzie pełnił posługę do swej przedwczesnej śmierci w 1817 roku. Spoczął w krypcie grobowej właścicieli Ołdrzychowic – rodziny Magnisów, co dowodzi ogromnego szacunku, jakim go darzono.

Joseph Kögler oprócz pełnienia funkcji kościelnych zajmował się badaniem dziejów licznych miejscowości na ziemi kłodzkiej. Opracowując ich historię przedstawiał losy majątków ziemskich i ich właścicieli, dzieje kościołów oraz poszczególnych duszpasterzy jak też najważniejszych dla miejscowości obiektów. W swoich pracach badawczych opierał się na dokumentach, kronikach, rachunkach, korespondencji. Interesował się epitafiami, architekturą i sztuką. Przywoływanie przez Köglera źródeł uwiarygadnia podawane przez niego informacje i czyni je niezwykle ważnymi dla kolejnych pokoleń historyków ziemi kłodzkiej.

Jak twierdzi Krystyna Oniszczuk-Awiżeń, autorka książki O dawnym hrabstwie kłodzkim i zasłużonym historyku Josephie Köglerze, wydanej w Kłodzku w 2018 roku, Kögler pozostawił po sobie liczne opracowania, a wśród nich ponad 60 kronik miast, wsi i parafii ziemi kłodzkiej.

Część opracowań Köglera ukazało się drukiem za jego życia, jednak większość bezcennych kronik pozostało w rękopisach. Niektóre opublikowano jeszcze w XIX wieku w lokalnych wydawnictwach. Jednak dziś są szeroko dostępne głównie dzięki współczesnemu wydaniu Kronik Hrabstwa Kłodzkiego Josepha Köglera, publikowanemu staraniem wydawnictwa dra Ditera Pohla. Tom pierwszy został wydany w 1992 r., a kolejne 4 tomy ukazały się w latach  1993-2003.

W 2018 r. na zlecenie Muzeum Papiernictwa przetłumaczono materiały dotyczące Dusznik-Zdroju, dzięki czemu upublicznione zostały dzieje kościoła i parafii oraz historia i opis Dusznik. Materiał spotkał się z dużym zainteresowaniem mieszkańców, dla których oryginalne teksty pisane w j. niemieckim używanym w XVIII wieku, były dostępne w ograniczonym zakresie. W 2019 r. nasze muzeum zorganizowało konferencję poświęconą Köglerowi, na której postawiony został postulat przetłumaczenia na j. polski kronik wydanych wcześniej przez dra Pohla.

W 2020 r. dzięki środkom przeznaczonym przez Starostwo Powiatowe w Kłodzku została przetłumaczona część kronik dotycząca kłodzkiego kościoła i Kłodzka. Przekładu podjęła się Urszula Ososko. Przetłumaczony tekst prezentujemy poniżej, z nadzieją, że materiał będzie wykorzystywany przez miłośników historii Kłodzka. Wspólnie z Muzeum Ziemi Kłodzkiej planujemy w 2021 roku zorganizować seminarium na temat znaczenia kroniki Köglera dla poszerzenia wiedzy o dziejach Kłodzka. 

Koegler. O Kłodzku. Tl. U. Ososko. pdf

Tłumaczenie zrealizowano dzięki dofinansowaniu z budżetu Powiatu Kłodzkiego. 

Tłumaczenie dostępne na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Użycie niekomercyjne 4.0 Międzynarodowe (CC BY-NC 4.0).

dr hab. Maciej Szymczyk

dyrektor Muzeum Papiernictwa w Dusznikach-Zdroju